Jak rozpoznać prawdziwą żywność ekologiczną?

Konsument, który chce świadomie wybierać jedzenie, powinien wiedzieć, na jakie elementy etykiety zwrócić uwagę i które oznaczenia mają realną wartość. Jak zatem odróżnić prawdziwą żywność ekologiczną od produktów jedynie stylizowanych na ekologiczne?

Co to jest żywność ekologiczna?

Żywność ekologiczna to produkty wytworzone zgodnie z zasadami rolnictwa ekologicznego, czyli bez syntetycznych nawozów, chemicznych środków ochrony roślin, organizmów modyfikowanych genetycznie oraz większości sztucznych dodatków. Cały proces produkcji, od pola aż po zakład przetwórczy, podlega ścisłym regułom opisanym w unijnym rozporządzeniu 2018/848.

W praktyce oznacza to, że rolnik ekologiczny dba o żyzność gleby dzięki płodozmianowi i nawozom naturalnym. Zwierzęta w takich gospodarstwach mają zapewniony dostęp do wybiegów, paszę z upraw ekologicznych oraz warunki zgodne z ich naturalnymi potrzebami, a antybiotyki można podawać wyłącznie w uzasadnionych przypadkach leczniczych.

Warto pamiętać, że gospodarstwo nie zdobywa statusu ekologicznego z dnia na dzień. Najpierw musi przejść okres konwersji, który trwa zwykle od dwóch do trzech lat. W tym czasie ziemia oczyszcza się z pozostałości chemii rolnej. Ekożywność podlega również ograniczeniom na etapie przetwórstwa, ponieważ lista dozwolonych substancji dodatkowych jest wielokrotnie krótsza niż w produkcji konwencjonalnej.

Jak rozpoznać prawdziwą żywność ekologiczną?

Prawdziwą żywność ekologiczną rozpoznaje się przede wszystkim po unijnym logo zielonego liścia oraz numerze jednostki certyfikującej umieszczonym na etykiecie. To dwa elementy, których nie da się legalnie podrobić bez konsekwencji prawnych, więc stanowią najpewniejszy punkt odniesienia dla konsumenta.

Obok logo powinien znajdować się kod w formacie PL-EKO-XX, który wskazuje konkretną jednostkę odpowiedzialną za kontrolę producenta. Na opakowaniu musi też widnieć informacja o pochodzeniu surowców, na przykład „rolnictwo UE” lub „rolnictwo spoza UE”. Jeśli którykolwiek z tych elementów nie występuje, a produkt jest reklamowany jako ekologiczny, należy zachować ostrożność.

Dobrą praktyką jest również weryfikacja producenta w publicznych rejestrach. W Polsce wykaz certyfikowanych podmiotów prowadzi Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Wystarczy dosłownie kilka chwil, aby w wyszukiwarce online sprawdzić, czy dane gospodarstwo posiada ważny certyfikat.

Trzeba natomiast uważać na chwyty marketingowe. Określenia takie jak „naturalny”, „wiejski”, „tradycyjny” czy „prosto od rolnika” nie są w żaden sposób chronione prawem i nie gwarantują ekologicznej metody produkcji. Zielona kolorystyka opakowania, rysunki łąk i sielskie zdjęcia także niczego nie dowodzą. Liczy się wyłącznie certyfikat oraz obowiązkowe oznaczenia.

Jakie oznaczenia są na opakowaniach produktów ekologicznych?

Na opakowaniach żywności organicznej można spotkać kilka znaków o różnym charakterze i randze prawnej. Najważniejszy jest symbol unijny, ale obok niego istnieją także oznaczenia krajowe i międzynarodowe, które przekazują dodatkowe informacje o produkcie.

Symbol zielonego liścia

Zielony liść ułożony z białych gwiazdek na zielonym tle, zwany potocznie Euroliściem, to oficjalne logo rolnictwa ekologicznego Unii Europejskiej. Jego umieszczenie jest obowiązkowe na wszystkich paczkowanych produktach ekologicznych wytworzonych na terenie Wspólnoty. Produkt z tym znakiem musi zawierać co najmniej 95 procent składników rolniczych pochodzenia ekologicznego, a cała produkcja podlega regularnym kontrolom. Euroliść zawsze występuje razem z numerem jednostki certyfikującej, więc oba elementy należy odczytywać łącznie.

Polski znak Ekoland

Ekoland to jedno z najstarszych polskich oznaczeń związanych z żywnością ekologiczną, przyznawane przez Stowarzyszenie Producentów Żywności Metodami Ekologicznymi EKOLAND. Znak mogą otrzymać wyłącznie członkowie stowarzyszenia, którzy posiadają ważny certyfikat rolnictwa ekologicznego i spełniają dodatkowe wymogi organizacji. Dla konsumenta obecność tego logo stanowi dodatkowe potwierdzenie, że producent działa w środowisku polskiego rolnictwa ekologicznego od lat i podlega podwójnej weryfikacji.

Kiedy nie można stosować logo oznaczającego produkcję ekologiczną?

Unijnego logo nie wolno stosować na produktach, w których mniej niż 95 procent składników rolniczych pochodzi z certyfikowanych upraw ekologicznych. W takiej sytuacji producent może jedynie wymienić składniki ekologiczne w wykazie na etykiecie, bez eksponowania znaku na froncie opakowania.

Zakaz obejmuje również żywność wytworzoną w gospodarstwach, które dopiero przechodzą okres konwersji. Takie produkty mogą być oznaczone informacją o produkcji w trakcie przestawiania na rolnictwo ekologiczne, ale Euroliść jest dla nich niedostępny. Logo nie przysługuje także podmiotom bez ważnego certyfikatu oraz produktom myślistwa i rybołówstwa pozyskanym ze zwierząt dziko żyjących. Za bezprawne posługiwanie się oznaczeniami ekologicznymi grożą kary finansowe, a nadzór nad rynkiem sprawuje w Polsce IJHARS.

Czy produkty ekologiczne muszą mieć certyfikaty?

Tak, każdy produkt sprzedawany jako ekologiczny musi posiadać certyfikat wydany przez upoważnioną jednostkę certyfikującą. Bez tego dokumentu używanie określeń „ekologiczny”, „bio” czy „eko” w nazwie lub oznakowaniu żywności jest niezgodne z prawem.

Certyfikacja obejmuje coroczne kontrole gospodarstwa lub zakładu, a inspektorzy sprawdzają dokumentację, pobierają próbki i weryfikują zgodność produkcji z przepisami. Certyfikat wydawany jest na czas określony i może zostać cofnięty w przypadku wykrycia nieprawidłowości. Dzięki temu systemowi konsument otrzymuje realną gwarancję jakości, a nie tylko marketingową obietnicę. Prawdziwa ekożywność zawsze potwierdza swoje pochodzenie dokumentami i oznaczeniami, których nie da się zastąpić ładnym opakowaniem.